Coraz więcej kobiet, zamiast kalendarzyka, wolałaby stosować którąś z nowoczesnych metod zapobiegania ciąży. A że naprawdę jest w czym wybierać, pytań o taką antykoncepcję w listach czytelniczek jest wiele. O odpowiedź na nie poprosiliśmy naszego eksperta – ginekologa.

Do tej pory nie brałam pigułek antykoncepcyjnych. Teraz zalecił mi je ginekolog. Po jakim czasie od zażycia pierwszej tabletki będę zabezpieczona przed niechcianą ciążą?

To zależy, od którego momentu cyklu rozpoczyna się przyjmowanie pigułek. Najczęściej tę pierwszą z opakowania bierze się w dniu, w którym dostaje się miesiączkę. W tym wypadku już po dobie od jej wzięcia działa ona antykoncepcyjnie. Co oznacza, że gdy ustanie krwawienie, można uprawiać seks bez dodatkowej ochrony przed ciążą. Niektórzy ginekolodzy zalecają jednak, by stosowanie tabletek antykoncepcyjnych zacząć w trzecim lub piątym dniu menstruacji. Wtedy dopiero po dwóch tygodniach (w 15. dniu cyklu) będą one skutecznym zabezpieczeniem. Do tego czasu trzeba zachować ostrożność, np. używać prezerwatyw. Potem, w kolejnych miesiącach brania pigułki, dodatkowe środki zaradcze nie są potrzebne.

Koleżanka zaszła w ciążę po tym, jak w trakcie stosunku pękła prezerwatywa. Co robić, by w podobnej sytuacji uniknąć nieplanowanego macierzyństwa?

Tak naprawdę pomóc może tzw. antykoncepcja awaryjna, czyli przyjęcie specjalnej pigułki. W Polsce jest tylko jeden tego typu środek – Escapelle (Postinor został wycofany). Ma on dużą dawkę progestagenu, więc stosuje się go tylko w wyjątkowych sytuacjach. Tabletkę najlepiej zażyć do 12 godzin, nie później jednak niż po upływie 72 godzin od seksu bez zabezpieczenia (ale jeśli w ciągu 3 godzin od jej połknięcia zdarzą się wymioty, należy wziąć kolejną). Środek ten nie działa jednak antykoncepcyjnie w trakcie następnych stosunków. Dlatego potem, aż do menstruacji, trzeba chronić się przed ciążą. Czasami po przyjęciu Escapelle zdarzają się bóle brzucha i cykl nieco się rozregulowuje (np. miesiączka spóźnia się o kilka dni). Preparat jest dostępny na receptę (kosztuje ok. 75 zł). Wypisać ją może lekarz dowolnej specjalności, nie tylko ginekolog. Lista gabinetów (tzw. pogotowie antykoncepcyjne), które oferują doraźną pomoc, znajduje się na stronie www.wpadka.pl

Od kilku lat zażywam tabletki antykoncepcyjne, ale chciałbym zamienić je na plastry. Jak to zrobić?

Chociaż plastry Evra zawierają taki sam zestaw hormonów jak dwuskładnikowa pigułka jednofazowa, zamiana każdej doustnej antykoncepcji na plastry może odbyć się automatycznie. Po prostu w dniu, w którym należałoby przyjąć pierwszą tabletkę z nowego opakowania, na pośladku, ramieniu, łopatce lub podbrzuszu przykleja się plaster. Nosi się go przez 7 dni, a następnie zastępuje nowym. Po trzech zmianach konieczna jest tygodniowa przerwa bez plastrów. Mimo że są one przyklejone do skóry, można się kąpać w wannie, pływać w basenie i chodzić do sauny.

Jestem zdecydowana na założenie spirali. Czy to prawda, że powoduje ona infekcje pochwy i obfite miesiączki?

To zależy od rodzaju wkładki. Rzeczywiście tzw. zwykłe (zrobione z plastiku i z dodatkiem metali) mogą sprzyjać infekcjom pochwy i nadmiernym krwawieniom. Dlatego odradza się je kobietom, które nie rodziły, i tym przed klimakterium, gdy miesiączki naturalnie stają się obfite. Nieco inaczej jest z Mireną – wkładką uwalniającą progestagen. Hormon ten zagęszcza śluz w szyjce macicy, co utrudnia plemnikom wędrówkę. Ponieważ zmniejsza lub wręcz zatrzymuje krwawienia, spirala ta jest polecana przy obfitych miesiączkach. Nie ma znaczenia, o jakiej wkładce mowa, przed jej założeniem lekarz musi mieć pewność, że w przydatkach, macicy i pochwie nie dzieje się nic niepokojącego. Stąd konieczne badania, m.in. przezpochwowe USG i cytologia. Wkładkę zakłada się w 3.–4. dniu miesiączki, gdy szyjka macicy jest jeszcze rozwarta, ale krwawienie już się zmniejsza. Po dwóch tygodniach należy zgłosić się do ginekologa. Jeśli wszystko jest w porządku, następne kontrole wystarczy przeprowadzać co pół roku.

Bywa, że zamiast wieczorem biorę pigułkę dopiero późno w nocy. Jak postąpić, jeśli po prostu zapomnę ją wziąć?

Doustne środki antykoncepcyjne należy zażywać o tej samej porze. Jednak niewielki „poślizg” nie wpływa na ich skuteczność. W wypadku pigułek dwuskładnikowych – jeżeli od czasu zwyczajowego ich przyjmowania nie minęło 12 godzin – wystarczy połknąć kolejną tabletkę. Bardziej czułe są pigułki jednoskładnikowe – te należy łykać z dokładnością do trzech godzin. Potem zarówno jedne, jak i drugie bierze się zgodnie z wcześniejszym rytmem. Niestety, przy dłuższym spóźnieniu nie można mieć pewności co do ich antykoncepcyjnego działania. Wówczas, dopóki opakowanie nie zostanie zużyte do końca, lepiej dodatkowo zabezpieczać się przed niepożądaną ciążą, np. prezerwatywą.

Od dwóch lat zażywam tabletki antykoncepcyjne. Jak długo bezpiecznie, przy tym bez przerw, mogę je stosować?

W zasadzie przez wiele lat, bo pigułki, które są obecnie dostępne, to leki nowej generacji. Stąd nie ma potrzeby robić dwu–trzech miesięcznych pauz, jak zalecano kilka lat temu. Mimo to są pewne obostrzenia: kobieta stosująca hormonalną antykoncepcję musi być pod stałą opieką lekarza! To oznacza, że co 6 miesięcy ma zgłaszać się na badanie ginekologiczne i przezpochwowe USG, a raz do roku na cytologię i badania krwi (poziom cholesterolu, glukozy, próby wątrobowe i czynniki krzepnięcia). Co dwa lata wykonuje się albo USG piersi albo mammografię (o tym, które z nich trzeba zrobić, decyduje lekarz). Po 5 latach brania pigułki jej dalsze przyjmowanie ponownie należy rozważyć z ginekologiem. Może się okazać, że już nie jest ono wskazane, bo np. w piersiach pojawiły się jakieś zmiany lub wyniki badań przestały być w normie. Ponadto jakakolwiek hormonalna antykoncepcja może sprzyjać chorobie zakrzepowej żył. U kobiet, u których pojawiły się jej symptomy lub są w grupie ryzyka, ponieważ ktoś z bliskich krewnych na nią chorował, z takich metod zabezpieczania przed ciążą lepiej zrezygnować. Kolejną kwestią jest palenie papierosów. Nikotyna w połączeniu z estrogenami z pigułek (a także plastrów) bywa groźna dla naczyń i serca, zwłaszcza kobiet po 35. roku życia).

Kobietom, które już nie chcą mieć dzieci, niektórzy lekarze polecają zastrzyki z hormonów. Jak one działają?

Chodzi tu o Depo-Provera, czyli domięśniowe zastrzyki z dużą dawką progestagenu, który blokuje jajeczkowanie i zatrzymuje menstruację. Robi się je co trzy miesiące; pierwszy w ciągu jednego lub dwóch dni od pojawienia się okresu. To wygodna metoda dla kobiet, które w najbliższym czasie nie planują powiększenia rodziny (po zaprzestaniu jej stosowania płodność powraca przez kilka miesięcy, choć czasem na zajście w ciążę czeka się dłużej niż rok). Jest również bezpieczna dla karmiących mam. Nie bez znaczenia są jednak nieprzyjemne objawy, które dają się we znaki po podaniu tego środka, np. mniejsza ochota na seks, wahania nastroju, przetłuszczające się włosy i skóra. Zastrzyki z progestagenu odradza się kobietom z nadwagą, bo zwiększają łaknienie. Po nich rośnie też skłonność do tworzenia się zakrzepów w naczyniach i żylaków.

Mama mówiła mi, że po pigułkach antykoncepcyjnych przytyła. Czy i mnie to grozi, jeśli się na nie zdecyduję?

Nie, pod warunkiem że ginekolog wybierze odpowiedni ich rodzaj. Rzeczywiście tabletki starego typu zawierały rodzaj progestagenu, który powodował zatrzymywanie wody w organizmie (a niekiedy nawet zwiększony apetyt), co prowadziło do obrzęków i przyrostu wagi. Nie dotyczy to jednak nowoczesnych dwuskładnikowych środków (z niewielką dawką estrogenów i drospirenonem). Po nich obrzęki, uczucie pełności i bolesność piersi ani ciągła ochota na jedzenie już się nie zdarzają.

Czy preparaty odchudzające powodują, że pigułka nie chroni przed ciążą?

Tak. Dotyczy to środków pochłaniających tłuszcze z jedzenia i tych z błonnikiem, bo wiążą hormony uwalniane w jelicie z tabletek. Stąd tabletki tracą swoją skuteczność w zapobieganiu niechcianej ciąży.  Podobnie się dzieje, jeśli zażywa się węgiel, a także antydepresyjne preparaty z dziurawca, które poprawiają nastrój. Kuracji nimi nie wolno łączyć z jakąkolwiek doustną antykoncepcją. Działanie pigułki zakłócają też niektóre antybiotyki (np. tetracykliny i ampicylina), więc w trakcie leczenia nimi warto dodatkowo stosować prezerwatywę.

PIGUŁKA TAK, ALE JAKA?

JEDNOSKŁADNIKOWE zawierają tylko jeden hormon – pochodną naturalnego progesteronu, czyli progestagen (Cerazette, Azalia). Ponieważ nie ma w nich estrogenów, zalecane są kobietom karmiącym piersią, palącym papierosy, ze skłonnością do obrzęków nóg i żylaków.

DWUSKŁADNIKOWE w ich składzie znajdują się zarówno progestagen, jak i estrogeny.

• jednofazowe - wszystkie tabletki są takie same, bo mają identyczne ilości poszczególnych hormonów (Mercilon, Yasmin, Jeanine, Minulet, Regulon, Rigevidon, Cilest). Ostatnio pojawiły się też pigułki o nieco mniejszej dawce estrogenów (Yasminella, Logest, Novynette)
• dwufazowe - w opakowaniu (Anteovin) są dwa rodzaje tabletek różniących się kolorem i składem: każda ma tyle samo estrogenów, ale pigułki przyjmowane w pierwszej fazie cyklu mają mniej progestagenu od tych, które zażywane są w drugiej fazie
• trójfazowe - najlepiej naśladują zmieniający się w cyklu naturalny rytm hormonalny kobiety. A to dlatego, że w opakowaniu są trzy rodzaje pigułek – każdy jest w innym kolorze i ma różne dawki estrogenów w stosunku do progestagenu (Trigular, Tri-regol)

...

Karmię piersią, jednak boję się, że zajdę w ciążę. Czy jest jakiś sposób, żeby temu zapobiec?

Najważniejsze jest, by antykoncepcja była nieszkodliwa dla dziecka, a przy tym pewna. Naturalne metody (np. kalendarzyk małżeński), choć są bezpieczne dla maleństwa, bywają jednak zawodne. Podczas karmienia piersią najlepiej stosować prezerwatywy. Można też używać środków hormonalnych, ale zawierających tylko progestagen, bo nie wpływa on niekorzystnie na niemowlę. Ginekolog może więc przepisać jednoskładnikową pigułkę (Cerazette, Azalia), założyć domaciczną wkładkę (Mirena) lub zaproponować zastrzyki z hormonów. Metody te stosuje się już po sześciu tygodniach od porodu. Nie wolno natomiast brać pigułek z estrogenami (hormony te przenikają do mleka mamy i nie są bezpieczne dla dziecka!).

Przeczytałam o nowym środku antykoncepcyjnym – krążku wkładanym do pochwy. Na czym to polega?

Chodzi tu o dopochwowy pierścień NuvaRing, który jest nowością wśród metod zapobiegających ciąży. Kobieta sama wsuwa krążek głęboko do pochwy i wyjmuje go. Po raz pierwszy należy go włożyć, gdy tylko rozpocznie się okres, i usunąć po trzech tygodniach. Nowy krążek zakłada się po 7 dniach i nosi przez kolejne trzy tygodnie (wtedy powinna pojawić się kolejna miesiączka). Ten schemat powtarza się co miesiąc. Z pierścienia NuvaRing umieszczonego w pochwie uwalniane są hormony (w niskich dawkach). I to one hamują owulację oraz zagęszczają śluz w szyjce macicy, co blokuje plemnikom drogę do komórki jajowej i uniemożliwia zapłodnienie. U pań stosujących pierścień czasem w środku cyklu zdarzają się plamienia, a sporadycznie ból piersi i głowy, także nudności. Środek ten dostępny jest wyłącznie na receptę (ok. 35 zł/opakowanie zawierające jeden krążek; ok. 110 zł/3 sztuki). Stosując go, tak jak przy innych hormonalnych metodach antykoncepcji, trzeba co pół roku zgłaszać się na kontrolne wizyty u ginekologa i wykonywać zlecone badania.